LETTERS IN STEEN EN PORTUGAL

WELKOM - SEJA BEM-VINDO

Van Jeroen Boudens leerde ik letters in steen verwerken. Muziek bracht mij naar Portugal waar ik verliefd werd op het land, zijn inwoners en fado. Van deze passies heb ik een cocktail gemaakt, met behoorlijk wat muziek toegevoegd. Welkom op deze blog waar je hopelijk ook jouw ding vindt.

Jeroen Boudens ensinou-me a escultura das letras em pedra. A música trouxe me a Portugal onde apaixonei-me pelo paÍs, pelos habitantes e pelo fado. Destas paixões fiz um cocktail, colocando bastante música. Seja bem-vindo neste blog e espero que vá gostar. (Sou belga, então peço desculpa por erros de tradução)

24 jun. 2017

TITO PARIS IS NA 15 JAAR TERUG MET EEN NIEUWE PLAAT
APÓS 15 ANOS TITO PARIS REGRESSA COM NOVO ÁLBUM
Na 15 jaar zonder een plaat met nieuwe nummers is de Kaapverdische zanger en componist terug met een nieuwe plaat, ‘Mim ê Bô’. De artiest verklaart het hiaat in de opnames door een overvolle agenda en de vele concerten in verschillende landen. “Eigenlijk was ik 15 jaar bezig met het promoten van mijn muziek en het bouwen van een brug tussen de kaapverdische muziek en de wereld”. Tito argumenteert dat het niet nodig om elk jaar een nieuwe CD uit te brengen om een groot artiest te zijn: “Een plaat is een kunstwerk. Het is een werk dat de tijd doorstaat lang na het leven van zijn auteur”.
Após 15 anos sem editar um álbum de originais o cantor e compositor cabo-verdiano está de volta com um novo álbum: ‘Mim ê Bô’. O artista explica que o hiato nas gravações deve-se a uma agenda cheia e muitos concertos em vários países: “Estive na verdade 15 anos a promover a minha música e a fazer uma ponte entre a música cabo-verdiana e o mundo. Tito argumenta que não é preciso gravar um CD novo por ano para ser um grande artista: “Um disco é uma obra de arte. É um trabalho que fica para lá do tempo de vida do seu autor”.

In 1980, op zijn zeventiende, trok Tito Paris naar Lissabon, op vraag van Bana, een andere grote naam uit de muziek van Cabo Verde. Hij speelde 4 jaar in diens groep en begon toen aan een solo carrièrre die van hem één van de bekendste Kaapverdische muzikanten van Lissabon maakte. Hij bracht in 1987 zijn eerste plaat uit, waarvan hij ook producer was, en in de loop der jaren werkte hij met veel verschillende artiesten zoals o.a. Mariza, Paulo de Carvalho, Rui Veloso, Sérgio Godinho, de braziliaan Roberto Leal en Paulo Flores uit Angola. Over de meerwaarde hiervan zegt hij dit: “Vooraleer iemand ooit sprak van Lusofonie, verenigde de muziek reeds de portugees sprekende wereld”. In april laatstleden werd hij door president Marcelo Rebelo de Sousa bekroond met de graad van Commandeur in de Orde van Verdienste, voor diens staatsbezoek aan Kaapverdië.
Em 1980, aos dezanove anos de idade, Tito Paris foi viver para Lisboa, a pedido de Bana, outro nome sonante da música de Cabo Verde. Tocou durante quatro anos no agrupamento dele e a seguir começou uma carreira em nome próprio, tornando-se um dos músicos cabo-verdianos mais conhecidos de Lisboa. Lançou e produziu o seu primeiro álbum em 1987 e ao longo dos anos atuou com vários artistas tão diferentes como Mariza, Paulo de Carvalho, Rui Veloso, Sérgio Godinho, o brasilieiro Roberto Leal e Paulo Flores de Angola, entre outros. Sobre o mais valia disso ele diz: “Antes de alguém falar de Lusofonia, já a música juntava o mundo que fala português”. Em abril foi condecorado com o grau de Comendador da Ordem do Mérito pelo Presidente Marcelo Rebelo de Sousa, antes da visita de Estado a Cabo Verde.
Tito Paris verklaart de titel van de plaat ‘Mim Ê Bô’ als volgt: “Het betekent ‘ik ben jij’. Enkele vrienden van mij vroegen steeds opnieuw naar de nieuwe plaat. ‘Wanner ga je opnemen, Tito? Wanneer komt die uit?’. En één van mijn vrienden zei op een bepaald ogenblik: ‘Ik wacht zolang als jij het wil, want ‘mi ê bô’. Ik ben jij…. Als Kaapverdianen vrienden zijn hebben ze zoiets van: ik ben jij, wat jij hebt, dat heb ik ook, dus ‘mi ê bô’ “.
Tito Paris explica assim o título do disco 'Mim Ê Bô': “Quer dizer ‘eu sou tu’. Tenho uns amigos meus que estavam sempre a perguntar pelo novo álbum. ‘Quando é que gravas, Tito? Quando é que sai?’. E um dos meus amigos a dada altura disse-me assim: ‘Espero o tempo que você quiser, porque mi ê bô’. Eu sou tu…. Os cabo-verdianos quando são amigos, têm isto: eu sou tu, se tu tens, eu também tenho, então, ‘mi ê bô’ ”.

Aan de plaat werkte ook de voormelde Bana mee, kort voor het overlijden van deze ‘koning van de morna’ in 2013. “In 2012 nodigde ik hem uit om met mij een morna nummer te zingen dat hij jaren voordien al op plaat had gezet, onder de titel ‘Resposta de Segredo do Mar’, een compositie uit 1932 van B.Leza. Bana hield niet van samenwerkingen, maar nam deze aan, omdat het erg moeilijk viel. Dus namen we dit op tijdens zijn verblijf buiten het ziekenhuis. Enkele dagen later keerde hij terug naar de kliniek en kwam er niet meer uit. Het is het laatste nummer dat hij inzong. Dit betekent heel veel voor mij. Bana zong morna als geen ander, hij was de Kaapverdische Nat King Cole.”
Este disco tem participação especial do mencionado Bana, pouco antes este ‘rei da morna’ falecer em 2013. “Em 2012, convidei-o para cantar comigo uma morna que ele já tinha gravado há muitos anos, chamada ‘Resposta de Segredo do Mar’, e que era uma composição original do B.Leza de 1932. O Bana não gostava de fazer colaborações, mas aceitou esta – porque era muito difícil. Então gravámos isto na sua última saída do hospital. Uns dias depois, voltou à clínica e já não saiu. Foi a última música que ele cantou. Isso é uma coisa especial para mim. O Bana cantava morna como ninguém, era o Nat King Cole cabo-verdiano.”

Er is ook een samenwerking met de Portugese rapper Boss AC (in het nummer Bô) en met de Braziliaan Zeca Baleiro (voor de song Santiago Amor). Boss AC is zoon van Kaapverdische ouders, zijn moeder is de actrice en morna zangeres Ana Firmino. Tito Paris leerde Zeca Beleiro kennen in São Vincente en ze bleven vrienden.
Também há uma colaboração com o rapper português Boss AC (no tema Bô) e o brasileiro Zeca Baleiro (no tema Santiago Amor). Boss AC é filho de pais cabo-verdianos, a sua mãe é a atriz e cantora de morna Ana Firmino. Tito Paris conheceu Zeca Baleiro em São Vicente onde tocaram juntos e ficaram amigos.

U kan hier vier nieuwe nummers horen - Pode ouvir aqui quatro faixas inéditas.


6 jun. 2017

FADISTA CAROLINA STELT NIEUWE PLAAT VOOR: enCantado’
FADISTA CAROLINA APRESENTA NOVO ÁLBUM: enCantado’
De introductie single van dit nieuwe werk is ‘Falar De Amor’, geschreven door Carolina Deslandes en Diogo Clemente, die ook producer is van de plaat. De ‘betovering’ (encantado) door fado begon in Trás-os-Montes toen Carolina nog kind was, ging door in Porto als adolescente, en bleef hangen in Lissabon toen ze het Noorden ruilde voor de hoofdstad, met een koffer vol dromen, waar ze ook bleef met optredens in het koor van de opera, theater, conservatorium en de musicals ‘Amália’ en ‘Canção de Lisboa’. Op de uitnodiging van Mário Pacheco om te komen zingen in de Clube de Fado (één der meest prestigieuze huizen in Lissabon) zei ze ja, en sindsdien begon Carolina haar dromen waar te maken, één daarvan is dit nieuwe werk ‘enCantado’.
O single de apresentação deste novo trabalho é ‘Falar De Amor’, da autoria de Carolina Deslandes e Diogo Clemente, produtor deste registo. O ‘enCantamento’ de Carolina com o fado começou em Trás-os-Montes enquanto criança, continuou pelo Porto já como adolescente e jovem adulta, e permaneceu em Lisboa, quando rumou do Norte para a capital, com uma mala cheia de sonhos, ficando pelo meio a participação no coro do ópera, o teatro, o conservatório e os musicais ‘Amália’ e ‘Canção de Lisboa’. Ao convite de Mário Pacheco para cantar no Clube de Fado (uma das mais prestigiadas casas de Lisboa), respondeu que sim e, desde então, Carolina tem vindo a concretizar sonhos, um dos quais, este novo trabalho ‘enCantado’.

In 2011 daagde ze ook in België op toen de film ‘De Consul van Bordeaux’ in première ging. Daarin had ze een kleine rol als zangeres en ze leende ook haar stem voor de soundtrack met muziek van de Belgische componist Henri Seroka. De film is een belangrijke Portugese productie en gaat over de diplomaat Sousa Mendes die ook ‘de Portugese Schindler’ wordt genoemd omwille van het redden van duizenden levens in de 2de wereldoorlog.
Em 2011 chegou à Bélgica quando em Bruxelas estreou o filme ‘O Cônsul de Bordéus’. Neste fez um pequeno papel como cantora e deu a sua voz na banda sonora, com música do compositor belga Henri Seroka. O filme é uma produção portuguesa de maior importância que trata do diplomata Sousa Mendes, chamado de ‘o Schindler português’ por ter salvado a vida de milhares de pessoas na 2ª guerra mundial.

Op ‘enCantado’ gaat het in essentie over liefde. Liefde, afkeer, de betoverende en ontgoochelende liefde, volmaakte en onvolmaakte liefde, onmogelijk waar te maken liefde. ‘Falar de Amor’ was het lied dat het meeste losmaakte bij Carolina toen het haar werd aangboden door Carolina Deslandes en Diogo Clemente en was ook het uitgangspunt voor de andere nummers op het album. Volgens de fadista was er een betovering, een passie voor de tekst en de melodie, de eenvoud van de muziek en het directe woord zonder omwegen (...), het heeft niets dat niet direct te begrijpen valt.” Het nummer vertelt het verhaal van een bijna volmaakte liefde. Het aanvaarden van een niet waar gemaakte liefde, verdriet, dat eindigt in een scheiding, omdat ‘leuk vinden’ niet genoeg is. De tekst haalt ook het ontsnappen aan pijn aan, los komen en afscheid nemen van de ander, zonder rancune. Maar deze ‘enCantado’ bevat ook tien andere nummers rond het thema liefde.
O álbum ‘enCantado’ fala essencialmente de Amor. Amores, desamores, o amor encantado e desencantado, amores perfeitos e imperfeitos, uns impossíveis de concretizar. ‘Falar de Amor’ foi a música que mais emocionou Carolina, ao ser-lhe apresentada por Carolina Deslandes e Diogo Clemente, e foi o ponto de partida para as restantes músicas do álbum. Segundo a fadista, “houve um encantamento, uma paixão pela letra e melodia, pela simplicidade da música e palavra direta, sem contornos (…), não tem nada que não se entenda e não se compreenda à primeira”. Conta a história de um amor quase perfeito. A aceitação de um amor não concretizado, sofrido, que acaba em separação porque o ‘gostar’ não é suficiente. A letra fala também do ato de fugir da dor, desprender-se e despedir-se do outro sem rancor. Mas este ‘enCantado’ apresenta outros dez temas que vagueiam pela temática do amor.

Sinds haar debuutalbum in 2014 heeft Carolina een prestigieus parcours afgelegd, met optredens op verschillende festivals en podia van nationale en internationale faam (ze was in 2016 ook op het Belmundo festival in Brugge). Haar gelijknamige plaat was ook één van de meest geprezen fado platen van 2014 en werd geproduced door de muzikant en componist Ricardo Cruz , die ook al met António Zambujo en Ana Moura werkte.

Carolina editou o seu álbum de estreia em 2014 e tem feito um percurso de prestígio, atuando em vários festivais e palcos de referência nacional e internacional (em 2016 também foi em Bruges no festival Belmundo). O registo homónimo foi igualmente um dos discos de fado mais aclamados de 2014 e contou com a produção do músico e compositor Ricardo Cruz, que já trabalhou com António Zambujo e Ana Moura.

FALAR DE AMOR
Não me venhas falar de amor
quando já estás para sair
fazes pouco da minha dor
a um passo de desistir
não te vou guardar rancor
rezo para não te ver cair
mas não me fales de amor
se não o estás a sentir

Não me venhas falar de amor
já no fim da despedida
a devolveres-me as flores
p’ra partires da minha vida
não te vou guardar rancor
rezo para te ver sorrir
mas não me fales de amor
quando me estás a mentir

Acenderam-se as luzes
mostrou-se a imperfeição
e o peso das minhas cruzes
só te pesam o coração
não resta nem perdão
a paixão o frenesim
mas não me fales de amor
se não ficaste até o fim
se não é mais que o gostares de mim
© Letra: Carolina Deslandes
PRATEN OVER LIEFDE
Kom het niet over liefde hebben
als je klaar bent om te gaan
je geeft weinig om mijn verdriet
op het punt om op te geven
ik zal geen rancune koesteren
ik bid dat je zelf overeind blijft
maar praat me niet over liefde
als je ze niet voelt

Kom het niet over liefde hebben
als het afscheid op zijn einde loopt
als je me bloemen geeft
om te vertrekken uit mijn leven
rancune om jou zal ik niet koesteren
ik bid dat je mag blijven lachen
maar praat me niet over liefde
terwijl je me staat te beliegen

De waarheid kwam aan het licht
de imperfectie naar boven
en de last van mijn verdriet
ligt je slechts zwaar op de maag
er rest me noch vergeving
passie noch boosheid
maar praat me niet over liefde
als je niet tot het einde bleef
als het niet meer was dan ‘ik vind je leuk’
© Tekst: Carolina Deslandes - eigen vertaling